english | nederlands

RC 54 Memorare

first performance

1902-06-20 00:00:00.0 Lourdes, Sanctuary of Our Lady of Lourdes

recordings

  • Memorare KRO 94009

publications

  • Memorare De Beiaard 21528652
  • Memorare

  • Memorare
  • Clairvaux, Bernardus van (Attr.)
  • tenor en orgel
  • 1902-04-15 00:00:00.0 - 1902-04-22 00:00:00.0
  • duration 5:50

De tekst, lange tijd toegeschreven aan de heilige Bernardus van Clairvaux (1090-1153), maakte oorspronkelijk deel uit van een vijftiende-eeuws gebed: Ad sanctitatis tuae pedes, dulcissima Virgo Maria. Gepopulariseerd in de zeventiende eeuw door de Franse monnik Claude Bernard (1588-1641), ligt naar alle waarschijnlijkheid diens naam ten grondslag aan de gangbare toeschrijving aan zijn illustere naamgenoot uit de Middeleeuwen. …more >

Memorare (incipit)


De tekst, lange tijd toegeschreven aan de heilige Bernardus van Clairvaux (1090-1153), maakte oorspronkelijk deel uit van een vijftiende-eeuws gebed: Ad sanctitatis tuae pedes, dulcissima Virgo Maria. Gepopulariseerd in de zeventiende eeuw door de Franse monnik Claude Bernard (1588-1641), ligt naar alle waarschijnlijkheid diens naam ten grondslag aan de gangbare toeschrijving aan zijn illustere naamgenoot uit de Middeleeuwen.

De compositie is niet gebaseerd op een gregoriaans gezang. Vanuit een reciterende voordracht van de eerste zin ontwikkelt de componist een melodie die in een lange boog de eerste helft van de tekst presenteert. Met een enkele variant wordt deze dan in haar geheel herhaald boven de muzikaal vrijwel identieke, maar subtiel herschreven orgelpartij.

Het contrasterende, uit meerdere muzikale segmenten opgebouwde tweede deel is een voortdurend modulerende zetting in alla breve-maat met een voor Diepenbrock karakteristiek zwevend ritme in de orgelpartij. Niettegenstaande de zeer chromatische zetting ondersteunt ook deze begeleiding de zangstem adequaat. Dit deel wordt onderbroken door de op één toon gereciteerde slotzin van de tekst “Noli, Mater Verbi, verba mea despicere, sed audi propitia et exaudi”, die daarna herhaald wordt in een zetting die gedeeltelijk teruggrijpt op het begin van het tweede deel.

Hierbij valt als een bijzonder karakteristiek element in de begeleiding de harmonische ondersteuning van de woorden “mea despicere” op – een opeenvolging van samenklanken die in veel van Diepenbrocks werken te horen is. Hierna volgt, zonder herhaling, opnieuw het eerste deel. De compositie wordt afgesloten met een langzaam uitdovend naspel van het orgel.

Geschreven op verzoek van de tenor J.J. (Johan) Rogmans, ontstond het Memorare onder de indruk van de zorgwekkende gezondheidstoestand van Diepenbrocks moeder die verlamd en sprakeloos terneer lag. (BD IX:47-48) Al in juni 1902 zong Rogmans het werk in de basiliek te Lourdes in aanwezigheid van Diepenbrocks broer Willem.

Memorare is in 1916 in druk verschenen als supplement bij het eerste nummer van De Beiaard, een nieuw tijdschrift onder redactie van literator en kunsthistoricus Gerard Brom, voorvechter van een diepgaande emancipatie van het rooms-katholicisme in Nederland. Diepenbrock vervaardigde met veel zorg een afschrift van B-12(1) dat hij Brom op 1 februari 1916 toestuurde en dat voor de uitgave (in facsimile) heeft gediend.

Dat de componist zich bewust was van de onzekere herkomst van de tekst, blijkt uit zijn inleiding bij de editie:

Het populaire, niet-liturgische Memorare heet een gebed van den “Honingvloeienden Leeraar” Sint Bernard, die zich intusschen nergens letterlijk zoo uitsprak, alleen in sommige preeken ’t motief gegeven heeft van deze vrome verzuchting, door latere geslachten uitgevierd [...].

In 1917 arrangeerde Diepenbrock de zangstem zodanig dat er een Italiaanse vertaling onder past; de orgelbegeleiding werd door een meer adequate zetting voor piano vervangen (zie RC 136).

Jaap van Benthem



Memorare, o piissima Virgo Maria, non esse auditum a saeculo quemquam ad tua currentem praesidia, tua implorantem auxilia, tua petentem suffragia esse derelictum.

Ego tali animatus confidentia ad te, Virgo virginum Mater, curro, ad te venio, coram te gemens peccator assisto. Noli, Mater Verbi, verba mea despicere, sed audi propitia et exaudi.


Gedenk, o mildste Maagd Maria, dat het van eeuwigheid niet is gehoord, dat iemand die tot U zijn toevlucht nam, Uw hulp inriep, Uw voorspraak afsmeekte, verlaten is.

Door zo'n vertrouwen bemoedigd, ijl ik naar U, Maagd der maagden, Moeder, naar U kom ik, bij U verwijl ik, zuchtend zondaar. Wil, Moeder van het Woord, mijn woorden niet versmaden, maar luister genadig en verhoor ze.


  • B-12(1) Memorare

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6
    • 7
    • 8
    • 9
    • 10
    • 11
    • 12

    B-12(1) dated on the last page 15 April 1902 / gecopieerd en herzien 15 Febr. 1916

    • 1902-04-15 00:00:00.0 – 1902-04-25 00:00:00.0
    • dedication: 15 April 1902 / gecopieerd en herzien 15 Febr. 1916
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 12
  • A-40(3) Memorare

    A-40(3) dated on the last page 15-25 April 1902 and with dedication on the first page Gecomponeerd voor J J Rogmans 15 April 1902

    • 1902-04-15 00:00:00.0 – 1902-04-25 00:00:00.0
    • dedication: Gecomponeerd voor J J Rogmans 15 April 1902
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown

  • click to enlarge

    Memorare

    cd KRO 94009
    Versteeg, Marc ♦ Bartelink, Bernard ♦ Brummelstroete, Wilke te ♦ Overpelt, Robbert ♦ Vocaal Ensemble Markant

    Tracks:

  • Memorare

    1916 De Beiaard
  • Memorare

    1962

27 dec 1905: Uitvoering van Jesu dulcis memoria (RC 24) en Memorare door Gerard Zalsman resp. Johan Rogmans met orgelbegeleiding van Evert Cornelis tijdens een kerstconcert van de Liedertafel Apollo onder leiding van Fred. J. Roeske in het Concertgebouw te Amsterdam. Voorts worden uitgevoerd werken van Bach, Löser, Verhulst, Guilmant, Mozart, Daniël de Lange, Gounod en Röntgen.

Een Concert door de Liedertafel “Apollo” gegeven, slaagde niet gelukkig, zoodat wij ons van bijzonderheden willen onthouden en liever wachten tot deze vereeniging eens revanche neemt. — Echter moeten wij even vermelden dat Gerard Zalsman en Joh. Rogmans nieuwe, althans nog niet gehoorde compositiën van Alph. Diepenbrock voordroegen: Jesu dulcis memoria en Memorare, die een interessante kennismaking waren. — De heer Evert Cornelis deed zich met solovoordrachten en met de begeleiding der koren weer als een voortreffelijk organist kennen.

Caecilia ([v.M. [= S. van Milligen], januari 1906

pdf All reviews for RC 54 Memorare