english | nederlands

RC 58 Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”

text source

Novalis Schriften Vol. II (Berlin: G. Reimer 5th edition 1837), 30-32

first performance

1906-11-21 00:00:00.0 Amsterdam, Concertgebouw

recordings

  • Anniversary Edition 3 Et'cetera KTC 1435 CD3

publications

  • Hymne N° 13 aus Novalis’ “Geistliche Lieder” Alsbach & Co, G. (Amsterdam) 6024220
  • No. 1 of Zwei Geistliche Lieder (Novalis) für eine Sopranstimme und Orchester, 1-20 Donemus/ADF 33341149

  • Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”
  • Novalis
  • soprano or tenor and orchestra
  • 1902-11-01 00:00:00.0 - 1902-11-30 00:00:00.0 | revised 1913-01-01 00:00:00.0 - 1913-12-31 00:00:00.0
  • duration 8:30

In July 1902 Wenige wissen das Geheimnis der Liebe (Few Know the Secret of Love) on a text by Novalis was premiered in the original version of 1898 with organ accompaniment (RC 47). Although Diepenbrock was not entirely happy with the performance by the tenor Jos. Tijssen and the organist W. de Vries in the St Steven’s Church in Nijmegen, he certainly enjoyed hearing the work (see BD III:431). In the autumn he started the orchestration of the Abendmahlshymne (Hymn of the Last Supper), which is first mentioned in a letter of 4 November 1902. It was initiated by Tijssen, for whom Diepenbrock also orchestrated the sonnet Avondzang (Evening Song, RC 13/59) and Zij sluimert (She Slumbers, RC 51/60) in 1903. …more >

Abendmahlshymne (incipit)


In July 1902 Wenige wissen das Geheimnis der Liebe (Few Know the Secret of Love) on a text by Novalis was premiered in the original version of 1898 with organ accompaniment (RC 47). Although Diepenbrock was not entirely happy with the performance by the tenor Jos. Tijssen and the organist W. de Vries in the St Steven’s Church in Nijmegen, he certainly enjoyed hearing the work (see BD III:431). In the autumn he started the orchestration of the Abendmahlshymne (Hymn of the Last Supper), which is first mentioned in a letter of 4 November 1902. It was initiated by Tijssen, for whom Diepenbrock also orchestrated the sonnet Avondzang (Evening Song, RC 13/59) and Zij sluimert (She Slumbers, RC 51/60) in 1903.

The orchestration took Diepenbrock a lot of time and effort, so he wrote on 3 December, because the song had been intended for organ (see BD IV:44). Yet, at the same time he would have realised that rewriting the polyphonic organ accompaniment of Wenige wissen for orchestra offered new possibilities. He chose an extensive instrumentation with double woodwinds (augmented by English horn and bass clarinet), 4 horns, 2 trumpets, 3 trombones, timpani and strings. He used the ‘loud brass instruments’ especially in the intermezzos.

The work was never performed by Tijssen as a soloist. On 21 November 1906, four years after the completion of the score, the orchestrated version of Wenige wissen was premiered by Aaltje Noordewier-Reddingius in the Amsterdam Concertgebouw. It was also the first time she sang this song that was originally composed for her. She had now overcome her earlier objections against the Abendmahlshymne – she had refused to sing the song “because she did not understand the music, and the words were foreign to her” (BD V:253). For this occasion Diepenbrock had also orchestrated the Geistliches Lied “Wenn ich ihn nur habe” (Religious Song “If Only I Have Him”, RC 45/72). Although during the rehearsals of the Concertgebouw Orchestra conducted by Willem Mengelberg hardly any time was spent on studying the new accompaniments of the songs (see RC 72), the performance of Wenige wissen made a big impression, according to the composer: Only Wenige wissen sounded great, despite the mistakes and missed entries, and moved the audience.(BD V:271)

Later Aaltje Noordewier performed the hymn regularly. After singing it with piano accompaniment on 2 September 1912 in honour of Diepenbrock at a festive diner with friends in celebration of his fiftieth birthday, she also decided to perform Wenige wissen das Geheimnis der Liebe a year later at the concert for her silver jubilee with the Concertgebouw Orchestra on 10 September 1913.

Transparency

Diepenbrock used this concert as an opportunity to thoroughly revise the orchestration he had made eleven years earlier. He gave Mengelberg clear instructions:

I have now […] looked over the orchestration that is no longer to my current taste and I have thinned it out drastically. Take care that there are no more desks playing than I have exactly indicated every time (for the ordinary accompaniment of the voice only 3 desks of 1st violins and 3 desks of 2nd violins, 2 desks of violas and 2 desks of cellos, then in some places several Solos, and in the intermezzos all the desks.” (BD VIII:225)

The plea for transparency of the orchestral sound expressed here can also be related to a new composition Diepenbrock was very busy with during these months: Lydische nacht (Lydian Night, RC 118) for spoken voice switching to singing voice and orchestra.

Besides arias by Handel and Mozart and songs by Richard Strauss, the programme of Noordewier’s jubilee concert included instrumental works by Weber and Vivaldi, as well as the Scherzo from Mahler’s Second Symphony. In this context the meditative Wenige wissen das Geheimnis der Liebe received the least applause, despite the beautiful execution by both the singer and the orchestra. However, the critic of the daily paper De Telegraaf L. van Gigch liked the soprano better in this work than in Strauss’ Cäcilie that rounded off the concert. And Matthijs Vermeulen concluded in the newspaper De Tijd:

What we heard before the break was lovely music, but nevertheless only earthly fleeting music, which soon sticks in the mind. Here one was suddenly faced with the intangible, with mysterious sparkles of the mind, with the profundities of the poetry. Here one measures “the unfathomable distances of heaven”, here “the holy glow melts the heart in trembling waves”, here one learns the “endless fullness of love”. From this eternal kingdom of dreams a different type of music rises and the most simple things, such as a major third on “Von Ewigkeit zu Ewigkeit” (From eternity to eternity), penetrate the soul for which this new song of songs has been written. (BD VIII:640)

In the weekly De Amsterdammer Vermeulen added to his observations:

The skill with which Mrs Noordewier sang this difficult song (it is almost ancient psalmody) once again amazed me. (BD VIII:641)

Désirée Staverman



Wenige wissen
Das Geheimnis der Liebe,
Fühlen Unersättlichkeit
Und ewigen Durst.
Des Abendmahls
Göttliche Bedeutung
Ist den irdischen Sinnen Rätsel;
Aber wer jemals
Von heißen, geliebten Lippen
Atem des Lebens sog,
Wem heilige Glut
In zitternde Wellen das Herz schmolz,
Wem das Auge aufging,
Daß er des Himmels
Unergründliche Tiefe maß,
Wird essen von seinem Leibe
Und trinken von seinem Blute
Ewiglich.

Wer hat des irdischen Leibes
Hohen Sinn erraten?
Wer kann sagen,
Daß er das Blut versteht?

Nie endet das süße Mahl,
Nie sättigt die Liebe sich;
Nicht innig, nicht eigen genug
Kann sie haben den Geliebten.
Von immer zarteren Lippen
Verwandelt wird das Genossene
Inniglicher und näher.

Heißere Wollust
Durchbebt die Seele,
Durstiger und hungriger
Wird das Herz:
Und so währet der Liebe Genuß
Von Ewigkeit zu Ewigkeit.

Hätten die Nüchternen
Einmal gekostet,
Alles verließen sie,
Und setzten sich zu uns
An den Tisch der Sehnsucht,
Der nie leer wird.

Sie erkennten der Liebe
Unendliche Fülle,
Und priesen die Nahrung
Von Leib und Blut.


  • A-44(1) Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6
    • 7
    • 8
    • 9
    • 10
    • 11
    • 12
    • 13
    • 14
    • 15
    • 16
    • 17
    • 18
    • 19
    • 20
    • 21
    • 22
    • 23
    • 24
    • 25
    • 26

    A-44(1) dated on the last page gecomponeerd Nov – Dec 1898 / geinstrumenteerd Nov. 1902

    • 0898-11-01 00:00:00.0 – 1898-12-31 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 26

  • click to enlarge

    Anniversary Edition 3

    cd Et'cetera KTC 1435 CD3
    Residentie Orkest ♦ Vonk, Hans ♦ Bije, Annette de la ♦ Defraiteur, Renée ♦ Devos, Lode ♦ Hombert, Christoph ♦ Kruysen, Bernard ♦ Omroeporkest ♦ Radio Philharmonisch Orkest ♦ Promenade Orkest ♦ Berg, Maurits van den ♦ Otterloo, Willem van ♦ Silberman, Benedict

    Tracks: 1 = RC 84; 2 = RC 75; 3 = RC 92; 4 = RC 81; 5 = RC 80; 6 = RC 130; 7 = RC 59; 8 = RC 73; 9 = RC 60; 10 = RC 82; 11 = RC 83; 12 = RC 58

  • Hymne N° 13 aus Novalis’ “Geistliche Lieder”

    1931 Alsbach & Co, G. (Amsterdam)
  • No. 1 of Zwei Geistliche Lieder (Novalis) für eine Sopranstimme und Orchester, 1-20

    1954 Donemus/ADF

21 nov 1906 Eerste van twee concerten met een vijftal werken van Diepenbrock, uitgevoerd door Aaltje Noordewier-Reddingius en het Concertgebouw-Orkest onder leiding van Willem Mengelberg in het Concertgebouw te Amsterdam. Op dit eerste concert worden de Zwei geistliche Lieder voor sopraan en orkest in première gegeven: Wenn ich ihn nur habe (RC 72) en Wenige wissen das Geheimnis der Liebe. Voorts bestaat het programma uit de inleiding tot de derde acte van Lohengrin, de aria van Elisabeth uit Tannhäuser, de ouverture Alceste van Gluck, Et incarnatus est uit de Mis in c-moll van Mozart, het Larghetto uit Mozarts klarinetkwintet, en na de pauze de Zesde symfonie van Beethoven. Op 22 november zal de eerste uitvoering plaatsvinden van de georkestreerde versies van het Lied der Spinnerin (RC 75), Zij sluimert (RC 60) en Ik ben in eenzaamheid niet meer alleen (RC 73).

Boven de zangteksten zijn ongesigneerde toelichtingen afgedrukt, kennelijk van de hand van Diepenbrock. De tekst over dit lied luidt:

Vrije, doorgecomponeerde liedvorm. Novalis (Fr. von Hardenberg) dichtte zijn “Geistliche Lieder” in 1799. Zijn vriend Friedrich Schlegel schreef over de liederen aan Schleiermacher: “Auch christliche Lieder hat er uns gelesen, die sind nun das Göttlichste was er je gemacht. Die Poesie darin hat mit nichts Aehnlichkeit als mit den innigsten und tiefsten unter Goethe's früheren kleinen Gedichten.”

Ook twee liederen van Diepenbrock hoorden wij dien avond: twee “Geistliche Lieder” (het vijfde, Wenn ich ihn nur habe en het dertiende, Wenige wissen das Geheimnis der Liebe) van Novalis, al jaren geleden gecomponeerd voor sopraan met orgelbegeleiding, maar nu op verzoek van de zangeres door den componist geïnstrumenteerd; het eene (evenals bijna al de “Geistliche Lieder”) gedicht in strophen, het ander zonder rijm en in vrije rhythmen, zoodat Diepenbrock het eerste ook als “strophenlied”, zij 't dan met enkele wijzigingen in sommige coupletten, schreef, en aan het andere, de Hymne, den doorgecomponeerden liedvorm gaf. Heeft Novalis bij het Wenn ich ihn nur habe aan het lied der gemeente gedacht, in het Wenige wissen das Geheimnis der Liebe bleef hij buiten den vorm van het oude kerkelijk lied; en zoo kon ook de componist, die sterk gevoel en be­grip van stijl heeft, vrijer in opvatting en verklanking zijn in de Hymne, in die welluidende verzen, vol schoone woorden over avondmaalssymboliek, doch zonder tastbaren samenhang; associaties van ijle ge­dachten in deze Hymne, die ons niet klaarder is mèt de acht regels die Diepenbrock er uit heeft gelicht, en die zoo weinig helderder ons werd door zijn zoo innerlijke muziek. Vergde de ingewikkelde instrumen­tale “begeleiding” niet te veel van onze aandacht, die de gezongen woorden reeds goeddeels opeischten? Iets meer indruk behield ik van het andere “Geistliche Lied”, al heb ik de nuchtere vraag niet kunnen onderdrukken, waarom elke laatste regel der coupletten (behalve van het vierde) door 'n instrumentale fraze afgescheiden werd; dit leek mij niet gemotiveerd en bij iemand als Diepenbrock verwonderlijk.

Algemeen Handelsblad (S.Z. [= W.N.F. Sibmacher Zijnen]), 23 november 1906

pdf All reviews for RC 58 Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”