english | nederlands

RC 7 Dämmerung (“Dämm’rung senkte sich von oben”)

text source

Goethe’s Gedichte II (Stuttgart: J.G. Cotta 1868), 234

first performance

1897-09-05 00:00:00.0 Delft, Waalsche Kerk

recordings

  • Anniversary Edition 7 Et'cetera KTC 1435 CD7

publications

  • Choral classics from Holland (H.U. 4155), 4-10 Harmonia 33358175
  • Dämmerung (“Dämm’rung senkte sich von oben”) Alphons Diepenbrock Fonds 18581501

  • Dämmerung (“Dämm’rung senkte sich von oben”)
  • Goethe, Johann Wolfgang von
  • gemengd koor a cappella
  • 1884-05-06 00:00:00.0
  • duration 4:50

Dämmerung, nummer VIII van de cyclus Chinesisch-Deutsche Jahres- und Tageszeiten, is het eerste van Goethes gedichten dat Diepenbrock op muziek heeft gezet. Het ontstaan van dit koorwerk, dat volgens de datering in het enige manuscript op 6 mei 1884 is geschreven dan wel voltooid, is niet gedocumenteerd. Wel is bekend dat Diepenbrock het tijdens zijn Bossche jaren eens aan zijn vriend Antoon Derkinderen (1859-1925) heeft voorgespeeld. (BD III:8) …more >

Dämmerung (incipit)


Dämmerung, nummer VIII van de cyclus Chinesisch-Deutsche Jahres- und Tageszeiten, is het eerste van Goethes gedichten dat Diepenbrock op muziek heeft gezet. Het ontstaan van dit koorwerk, dat volgens de datering in het enige manuscript op 6 mei 1884 is geschreven dan wel voltooid, is niet gedocumenteerd. Wel is bekend dat Diepenbrock het tijdens zijn Bossche jaren eens aan zijn vriend Antoon Derkinderen (1859-1925) heeft voorgespeeld. (BD III:8)

In het gedicht verbeeldt Goethe de sfeer van de invallende avondschemer, waarbij hetgeen feitelijk dichtbij is, nu ver weg lijkt. In het zachte licht van de avondster verkeert alles op de rand van het ongewisse. Mist vervluchtigt in de hoogte; het stille meer weerspiegelt diepe duisternis. Dan kondigt aan de oostelijke hemel de maan zich aan. Een koele rust daalt in het hart bij het zien van haar toverachtige licht en het bewegende schaduwspel door ruisende bomen.

Diepenbrocks toonzetting legt een rijke harmoniek aan de dag en een subtiele ‘vertaling’ van de nuances in Goethes tekst. Terwijl het overgrote deel van de compositie homofoon van opzet is, bouwt Diepenbrock het kwatrijn met de zinnen “Alles schwankt in’s Ungewisse, / Nebel schleichen in die Höh’; / Schwartzvertiefte Finsternisse” strikt imitatorisch op, waarbij de inzet van iedere volgende stem op een dissonant plaatsvindt. Het woord “schwanken” wordt bovendien uitgedrukt door de curve van de melodie. Het vervluchtigen van de mist gaat in de muziek gepaard met een stijgend octaaf. De zin “Wiederspiegelnd ruht der See” mondt uit in een generale pauze van twee maten.

Op de woorden “Dort, am östlichen Bereiche” begint de tweede helft met een letterlijke herhaling van de eerste vier maten van de compositie. De wemelende schaduwen van het geboomte worden verklankt met een soepele achtstenbeweging en “Luna’s Zauberschein” in een hoge ligging van alle stemmen in Cis-groot. Opnieuw is er een generale pauze van twee maten. Dan volgen in A-groot (tertsverwantschap) de afsluitende zinnen van het gedicht, die herhaald worden en daarbij terug moduleren naar C-groot.

Op 5 september 1897, dus vijftien jaar na ontstaan van het werk, is Dämmerung door het Amsterdamsch Vocaal Kwartet in Delft in première gebracht, samen met het Vijftiende-eeuwsch bruyloftslied (RC 10) dat hij eveneens in 1884 componeerde. Het concert – met werken van onder andere Palestrina, Haydn, Lassus, Senfl, Loewe en Röntgen – was het begin van een tournee dat het ensemble dat najaar langs een groot aantal steden in Nederland voerde (Schiedam, Dordrecht, Utrecht, Haarlem, Den Haag, Eindhoven, Arnhem, Rotterdam, Middelburg, ’s-Hertogenbosch, Amsterdam, Hoorn, Groningen, Veendam, Leeuwarden, Apeldoorn, Hilversum, Deventer, Amersfoort, Nijmegen, Breda, Wageningen, Zaandam, Assen en Sneek). De uitvoering van 9 oktober in Amsterdam werd door Diepenbrock en zijn vrouw als prachtig ervaren. (BD III:510)

De recensenten van de belangrijkste kranten en periodieken ruimden veel plaats in voor het karakteriseren van Diepenbrocks stijl. Componist-dirigent Daniël de Lange (1841-1918) merkte op:

Het woord wordt door den toon op den voet gevolgd. De samenklanken, ontstaan uit de melodieën der verschillende stemmen, zijn modern, zoodat men overgangen van bijzonderen aard te over in dit vierstemmig lied vindt. Eigenlijk zou men niet van overgangen moeten spreken, want het zijn veeleer toevallig samenklinkende tonen, die, wilde men ze als akkoord beschouwen, in een of anderen toonaard thuis zouden behooren, maar in werkelijkheid alleen als voorbijgaande samenklanken in verband met de algemeene tonaliteit een beteekenis hebben. (BD III:510)

Ton Braas



Schemering

Schemering daalde neer,
Weldra is alle nabijheid ver;
Maar de avondster, als eerste opgegaan,
Licht vriendelijk op!
Alles verkeert in het ongewisse,
Nevels kruipen omhoog;
Diepzwarte duisternis weerspiegelend
Rust het meer.

Daar in oostelijke richting
Vermoed ik het schijnsel van de maan,
Slanke, fijnvertakte wilgen werpen
Schertsende schaduwen op het nabije water.
Door beweeglijk schaduwspel
Trilt Luna's betoverend schijnsel,
En de koelte, die door de ogen
Naar binnen dringt, brengt het hart tot bedaren.

Dämmerung

Dämm’rung senkte sich von oben,
Schon ist alle Nähe fern;
Doch zuerst emporgehoben
Holden Lichts der Abendstern!
Alles schwankt ins Ungewisse,
Nebel schleichen in die Höh’;
Schwarzvertiefte Finsternisse
Widerspiegelnd ruht der See.

Dort, am östlichen Bereiche
Ahn’ ich Mondenglanz und -glut,
Schlanker Weiden Haargezweige
Scherzen auf der nächsten Flut.
Durch bewegter Schatten Spiele
Zittert Luna’s Zauberschein,
Und durchs Auge schleicht die Kühle
Sänftigend ins Herz hinein.

 

 

 


  • A-48(11) Dämmerung

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6

    A-48(11) dated on last page 6 Mei 1884

    • 1884-05-06 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 6
  • B-16(3) Dämmerung

    semi-autograph B-16(3)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • B-19(09) Dämmerung, bass choral part

    semi-autograph bass choral part B-19(9)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown

  • click to enlarge

    Anniversary Edition 7

    cd Et'cetera KTC 1435 CD7
    Nederlands Kamerkoor ♦ Stok, Klaas ♦ Gronostay, Uwe ♦ Vocaal Ensemble Markant ♦ Haenchen, Hartmut ♦ Netherlands Radio Choir ♦ Antunes, Celso ♦ Quink Vocaal Ensemble

    Tracks: #1 = RC 7; #2 = RC 36; #3 = RC 85; #4 = RC 86; #5 = RC 87; #6 = RC 38; #7 = RC 56; #8 = RC 63; #9 = RC 28; #10 = RC 5; #11 = RC 34; #12 = RC 35; #13 = RC 119; #14 = RC 57

  • Choral classics from Holland (H.U. 4155), 4-10

    1982 Harmonia
  • Dämmerung (“Dämm’rung senkte sich von oben”)

    1923 Alphons Diepenbrock Fonds

5 sep 1897:  Eerste uitvoering van Dämmerung en het Vijftiende-eeuwsch bruyloftslied (RC 10) door het Amsterdamsch Vocaal Kwartet in de Waalsche Kerk te Delft. Hier begint dit vocaal ensemble zijn tweede concerttournee met een programma dat verder bevat:
Adoramus te (Jacopo Corsi), Madrigale (Palestrina), Der Greis en Beredsamkeit (Haydn), Sandmännchen (volkslied), Die Liebe als Rezensentin (Gustav Schreck), Ständchen en Madrigal (Orlando di Lasso), O Elslein (Ludwig Senfl), In der Marienkirche en Im Frühling (Loewe), Twee Oud-Nederlandsche Volksliederen (Jul. Röntgen, naar Adrianus Valerius).

Na Delft optredens in de volgende plaatsen: Schiedam (6 september), Dordrecht (9), Utrecht (27), Haarlem (28), Den Haag (1 oktober), Eindhoven (3), Arnhem (4), Rotterdam (6), Middelburg (7), ’s-Hertogenbosch (8), Amsterdam (9), Hoorn (10), Groningen (11), Veendam (12), Leeuwarden (13), Apeldoorn (15), Hilversum (16), Deventer (17), Amersfoort (20), Nijmegen (22), Breda (27), Wageningen (28), Zaandam (31), Assen (2 november), Sneek (3). Diepenbrock hoort in Dordrecht voor 't eerst zijn Dämmerung en Vijftiende-eeuwsch bruyloftslied uitvoeren.

Als een bijzonderheid mag vermeld worden dat van den heer Diepenbrock, die in de zaal aanwezig was, werden uitgevoerd (en wel voor de eerste maal) Vijftiende-eeuwsch bruiloftslied en Dämmerung. Het laatste vooral is een diep-gevoelde 'sinnige' compositie, volkomen waardig uitgevoerd te worden door zangers als van het vocaalkwartet.

Weekblad voor Muziek (M.), 18 september 1897

pdf All reviews for RC 7 Dämmerung (“Dämm’rung senkte sich von oben”)