english | nederlands

RC 64 Vondels vaart naar Agrippine

text source

J.A. Alberdingk Thijm, Portretten van Joost van den Vondel – eene laatste aflevering tot het werk van Jac. van Lennep (Amsterdam: Van Langenhuysen 1876), 165-167

first performance

1904-03-23 00:00:00.0 Amsterdam, Concertgebouw

recordings

  • Vondels vaart naar Agrippine

publications

  • Vondels vaart naar Agrippine Alsbach & Co, G. (Amsterdam) 28459437

  • Vondels vaart naar Agrippine
  • Alberdingk Thijm, J.A.
  • baritone and orchestra
  • 1902-12-27 00:00:00.0 - 1903-10-07 00:00:00.0 | revised 1914-01-27 00:00:00.0 - 1914-03-07 00:00:00.0
  • duration 19:00

At the end of the life of his mother, Joanna Kuytenbrouwer (1833-1904), Diepenbrock read to her from a collection of novellas Portretten van Vondel (Portraits of Vondel, 1876) by the writer, literature historian and Catholic polemist J.A. Alberdingk Thijm (1820-1889), to whom she was related. In earlier years the author had dedicated one of his stories and several poems to his second cousin because of her love for her birthplace. …more >

Vondels vaart naar Agripinne (incipit)


At the end of the life of his mother, Joanna Kuytenbrouwer (1833-1904), Diepenbrock read to her from a collection of novellas Portretten van Vondel (Portraits of Vondel, 1876) by the writer, literature historian and Catholic polemist J.A. Alberdingk Thijm (1820-1889), to whom she was related. In earlier years the author had dedicated one of his stories and several poems to his second cousin because of her love for her birthplace.

In Bedevaart naar Agrippine (Voyage to Agrippine) from this collection Alberdingk Thijm describes an (apocryphal) journey from Amsterdam to Cologne (Agrippina Colonna) that the ancient poet Joost van den Vondel (1587-1679) made with several relatives to celebrate the wedding of a family member in the house where he was born. At the festive dinner Vondel recites a poem in which he compares Cologne with Amsterdam, quotes various legends about the conversion of Cologne and then narrates a remarkable account. In one of the past nights his mother appeared to him in a dream. Long ago she had a vision in that same room after the birth of her son in which two angels predicted the poetic talents of her newly-born Joost. When the poet awoke from a restless sleep, he discovered that two young girls, his granddaughter and the daughter of his host, had kept watch over him. They immediately reminded him of the two angels which had visited his mother.

Homage

This poem, the words of which Alberdingk Thijm puts into Vondel’s mouth, formed the basis for Diepenbrock’s symphonic song Vondels vaart naar Agrippine (Vondel’s Voyage to Agrippine). The motive with which the orchestral introduction opens depicts how the city of Cologne looms up in front of the company. Then the bells begin to ring (a musical structure built on a pattern of three ascending or descending notes). A passionate melody that opens several times with a big upward leap suggests the ancient poet’s emotions at seeing his birthplace again, leading to the opening lines:

Zo kom ik dan aan d’avond van mijn leven
En eer mijn zon voorgoed in ’t westen daelt,
Om Keulen’s kaay verschuldigd eer te geven
Van d’Aemstel naer den Rhijn gedwaeld.

(Thus I come in the evening of my life
And before my sun sets forever in the west,
To pay due honour to the quay of Cologne
Having wandered from the Amstel to the Rhine.)

Then the Cologne motive with which the work opened is heard again; it is repeated as a refrain throughout the composition. Where the text refers to the city of Amsterdam, Diepenbrock quotes a short section from one of his earlier compositions, the Rey van Amsterdamsche maegden (Choral Song of the Amsterdam Virgins, RC 31) from Vondel’s Gijsbrecht van Aemstel: the melody accompanying the words “Der schoon’ en wijdvermaerde stad” (The beautiful and far-famed city). When the miraculous budding of St Peter’s rod is mentioned – that, according to legend, Maternus, the first bishop of Cologne, had brought with him from Rome – the composer refers to the Gregorian hymn Iste confessor.

With these musical elements Diepenbrock composed an accompaniment of subtle and inspired music that effortlessly adapts to the various situations and emotions in the text. Later, in a letter to his friend W.G. Hondius van den Broek, Diepenbrock commented on the composition process that the opportunity the poem gave me to glorify historical traditions I cherish aroused in him the desire to sing the praises of the poem, rather than set it to music. (BD IV:207) This is why he wrote an extensive orchestral introduction and postlude, of which, according to Hondius, the musical depth surpasses the power of expression of Thijm’s verses by far.

Diepenbrock considered the symphonic song an ode to his mother: “Thanks to her we were already initiated into the beauty and greatness of Amsterdam as children.” (BD IV:207) After her death on 25 August 1904 – so he notated in the score – he dedicated his composition to her memory.

Performances and radical revisions
Meanwhile the work had been premiered by Johannes Messchaert and the Concertgebouw Orchestra conducted by Willem Mengelberg on 23 March 1904 (and repeated the following day). Gerard Zalsman sang a rerun in March 1905 – this time with five concerts in different towns. Although the music was received well at these initial performances, Diepenbrock started to feel that the length of the introduction and postlude was out of proportion. This led him to reduce the work by as many as 69 measures in December 1907. He also critically reviewed the orchestration:

Because of the weakness of the text the musical part needs to be technically first class. I used to cover this up with the orchestration, but in the long run this is not an effective means, especially as the singer cannot keep it up. (BD VI:82)

On 15 April 1909 the abbreviated version was performed by Jan Reder and the Concertgebouw Orchestra that was conducted by Mengelberg, but had been prepared for the concert during a rehearsal under the composer himself.

The incentive for another, far more radical revision was when the young baritone Jac. Ph. Caro sang through the work at Diepenbrock’s home in the summer of 1913. Elisabeth commented on this in her diary: The work really moved us, it contains some lengthiness and sentimentalities, but the melodic flow is so broad and thriving. (BD VIII:204) Initially Diepenbrock considered transposing some lines so they would suit the range of the voice better, but this soon turned into a total revision of the score with large cuts and a new orchestration. Having worked intensively on it from 4 to 19 August, Diepenbrock put aside the score in order to complete his last symphonic song Lydische nacht (Lydian Night, RC 118), which he had started in May of that same year. At the end of January 1914 he took up Vondels vaart naar Agrippine again and he completed the piece on 17 March.

On 11 July 1915 the revised version was performed by Caro and the Concertgebouw Orchestra conducted by Evert Cornelis as part of a historical cycle.

Jaap van Benthem & Ton Braas



Zoo kom ick dan aen d’avont van mijn leven,
En eer mijn Zon voor goet in ’t Westen daelt,
Om Keulens kaey verschuldighde eer te geven,
Van d’Aemstel naer den Rhijn ghedwaelt.

De Rijcxvorstin, een glimlach op de koonen,
Voert gints den staf waer Oost en West voor buygt;
Mijn Agrippijn, ghemytert met Drie Kroonen,
Noch van een hoogher wydingh tuygt.

Al hanght mijn hart aen d’Aemstel en haer boorden,
Die krielen van den drangh eens nyvren volcks;
De Rhijnwint vaert mij teghen met akkoorden
Van ’t harpgheluydt eens Hemeltolcks.

Hier klinckt in ’t liedt, hier op de tongh der klocken
De lofzangh rondt van d’eersten Godsgezant,
Die tot Gods eer en ’t Hemelsche opgetrocken,
Alhier den staf van Petrus plant.

Hij heeft gebloeit in vruchten waert te roemen;
Met d’eelsten dau zijn wortel wiert ghedrenckt;
’t Sneeuwit en ’t roodt verhalen, in zijn bloemen,
Wat Maeghden-bloed hier wert gheplengt.

De boom wies op, en ’t breed gespreide lover
Verstreckte een dack voor pelgrims van alom;
Maer schaduwde oock de dierbre bed-sponde over,
Waer Moeders oogh my teghen-glom;

Waer met de melck, uyt milde spenen stralent,
Me in ’t harte drongh een zucht voor poëzij,
Die noijt meer wijckt, en my, ten grave[1] dalent,
Noch juijchen doet met de Englenrij.

Men seght, dat toen bij Moeder, nae heur smarte,
Een blijde blick door schreijende ooghleên brack,
En kleene Joost haer werd gheleght aan ’t harte,
De dierbre mont dees woorden sprack:

“Twee Englen zagh ick zweven voor mijn sponde:
De een droegh een harp, en d’aêr[2] een lauwerhoet;
Zij troosten mij in deze bange[3] stonde,
En zonghen ’t kindt een welkomsgroet.

De kroon, de harp, scheen hem bestemt te wezen:
Maer ’k zuchtte stil en door de weeën heen:
Geeft, Englen-lief, geen grootheyt mij te lezen,
Maer blijft bij hem,[4] en richt zijn schreên.”

Heeft dat die zucht naer schoonheit[5] mij geschonken?
Klinckt noch die harp ghestadig[6] mij in ’t oor?
Kon mij die kroon tot liefde en moedt ontvoncken,
Toen ick de Treurspelbroos verkoor?

’k En weet het niet: maar ’k weet, dat nederleggent
Ter stede waer mijn Moeder leed en bad,
En in den droom haer droomgezicht herzeggent,
Oock ick een nieu ghesichte had:

Ick snickte en kreet: toen sloegh ick d’ooghen open;[7]
Een Englenpaer, in sneeuwit, langh ghewaet,
Uyt teêre zorgh tot voor mijn bedt gheslopen,
Hielt daer de wacht met zoet ghelaet.

Daer zij malkaêr met poeslen arm omvangen,
Bezwoeren zij den droom, die ’t zilvren hair
Ontrusten kon, en zie, mijn bleeke wanghen
Herleven, op hun lief ghebaer.

Mij dacht bij ’t zien dier hoofdtjens naest elkander:
Is Petrus’ staf noch eens in bloey ghegaen?
Doet Agrippijn den grijzen Nederlander
Twee rozen voor zijn sponde[8] staen?

Gewis, zij zijn als roode en witte rozen,
Maer uijtgebot op d’ouden Vondels stam!
Mocht ick begaen - daer wiert niet langh ghekozen:
’k Nam beijden meê naar Amsterdam.

 


[1] Alberdingk Thijm: “graf-kuyl”.

[2] AT: “de andre”.

[3] AT: “die benaeude”.

[4] AT: “hem bij”.

[5] AT: “die lust voor dichtkunst”.

[6] AT: “weldaedigh”.

[7] AT: “- ick sloegh mijn ooghen open –“.

[8] AT: “bedsteê”.

 


  • A-45 Vondels vaart naar Agrippine

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6
    • 7
    • 8
    • 9
    • 10
    • 11
    • 12
    • 13
    • 14
    • 15
    • 16
    • 17
    • 18
    • 19
    • 20
    • 21
    • 22
    • 23
    • 24
    • 25
    • 26
    • 27
    • 28
    • 29
    • 30
    • 31
    • 32
    • 33
    • 34
    • 35
    • 36
    • 37
    • 38
    • 39
    • 40
    • 41
    • 42
    • 43
    • 44
    • 45
    • 46
    • 47
    • 48
    • 49
    • 50
    • 51
    • 52
    • 53
    • 54
    • 55

    A-45 dated on the title page Orkestpartituur 1903. (op nieuw geinstrumenteerd en overgewerkt 1914.) and on the last page 4-19 Aug 1913 / 27 Jan – 7 Maart 1914

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 55
  • A-40(2) Vondels vaart naar Agrippine

    vocal score A-40(2) dated on the last page 4 Octob 1903 / 69 maten coupure 30 Dec 1907

    • 1903-10-04 00:00:00.0 – 1907-12-30 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-46 Vondels vaart naar Agrippine

    semi-autograph score A-46

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-47 Vondels vaart naar Agrippine

    semi-autograph vocal score A-47(second version)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • B-10(5) Vondels vaart naar Agrippine

    vocal score B-10(5) dated on the last page 6 Maart 1914

    • 1914-03-06 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • XXI D 3 Vondels vaart naar Agrippine

    Universiteitsbibliotheek Amsterdam (Bijzondere Collecties UvA) XXI D 3 dated on the last page 27 Dec 1902 – 7 Octob 1903 and with dedication on the flyleaf Aan de dierbare nagedachtenis mijner innig geliefde moeder Joanna Josephina Diepenbrock geboren Kuytenbrouwer. (18 April 1833 – 25 Aug 1904)

    • 1902-12-27 00:00:00.0 – 1903-10-07 00:00:00.0
    • dedication: Aan de dierbare nagedachtenis mijner innig geliefde moeder Joanna Josephina Diepenbrock geboren Kuytenbrouwer. (18 April 1833 – 25 Aug 1904)
    • location: Universiteitsbibliotheek Amsterdam (Bijzondere Collecties UvA)
    • pages: unknown

  • Vondels vaart naar Agrippine

    Smits, Geert ♦ Radio Symfonie Orkest ♦ Spanjaard, Ed

    Tracks:

  • Vondels vaart naar Agrippine

    1924 Alsbach & Co, G. (Amsterdam)

23/24 mrt 1904: Eerste uitvoering van Vondels vaart naar Agrippine in het Concertgebouw te Amsterdam door Johannes Messchaert met het Concertgebouw-Orkest onder leiding van Willem Mengelberg. Vooraf gaat Glucks ouverture Iphigenia in Aulis, na de pauze de Zesde symfonie van Beethoven.

Diepenbrocks nieuwste orkestwerk met bariton solo heeft hedenavond in de uitvoering door het Concertgebouw-orkest en Joh. Messchaert een verheven indruk gemaakt. Het werk is geïnspireerd door een gedicht vanJ.A. Alberdingk Thijm: Vondels vaart naar Agrippine (Keulen zijn geboortestad), een gedicht vol pit en saamgedrongen zinrijkheid. Het heeft in den muzikaler, geest van Diepenbrock visioenen gewekt van machtige orkestrale schoonheid, waar hij zich de twee steden verbeeldt, Amsterdam en Keulen, die beide Vondels harte tot zich trekken. Visioenen van teere kleurenmengeling waar Vondels herdenken aan de piek wordt weergegeven, waar zijn moeder hem het leven schonk, gelijk het door Thijm in zoo zoete taal en liefelijke beeldspraak wordt geschetst. Dit bekoorlijk middendeel, waarvan de dichterlijke woorden op de reine melodie der zangstem als worden voortgedragen, vormt een treffende tegenstelling met de grootsch opgezette inleiding en het imposante naspel. — Prachtig is de orkestrale opbouw van het voorspel, uit het mystisch donker van het door cellen en bassen ingezet breede hoofdmotief, dat heel het werk als een diepe orgeltoon doordringt. Het is bewonderenswaardig hoe Diepenbrock minder door de motivische bewerking van zijn materiaal dan door de telkens weer rijker kleurenpracht, waarmede hij het orkestraal weet te omgeven, de aandacht aldoor hooger spant. En Diepenbrock wint steeds bij nadere kennismaking, want bij een eerste aanhooren geeft hij, juist omdat hij zijn kracht niet zoekt in rhytmische afwisseling, noch zooals ik zeide in de bewerking en vervorming zijner motieven, licht den indruk van zekere eentonigheid. Altoos, tot in de geweldigste dynamiek, is het uiting van innerlijke kracht, die hij geeft, nooit uiterlijke effectexplosie. — De behandeling van Diepenbrocks orkest herinnert vaak aan Wagner. Zijn afkeer van wat alleen uiterlijk is behoedt hem vanzelf voor alles wat banaal en triviaal is en zoo is ook de zang van een voornaam karakter. Dat die zang in de expressieve voordracht door Messchaert op het schoonst uitkwam is bijna overbodig te constatceren. — Ook het orkest onder Mengelbergs leiding was vol bezieling en wist het ingewikkelde instrumentale weefsel met groote klaarheid voor ons te ontvouwen. Het werk werd met groote ingenomenheid door het publiek ontvangen, dat zich met zijn applaus herhaaldelijk richtte tot den componist, die op de galerij de uitvoering bijwoonde en met een handgebaar de hem gebrachte hulde overbracht op het orkest en den solist.

Nieuwe Rotterdamsche Courant ([H.L. Berckenhoff]), 24 maart 1904

pdf All reviews for RC 64 Vondels vaart naar Agrippine