english | nederlands

RC 40 Écoutez la chanson bien douce

text source

Paul Verlaine, Sagesse. Quatrième édition revue et corrigée (Paris: Vanier 1896), 42-43

first performance

1898-04-30 00:00:00.0 Amsterdam, Concertgebouw

dedicatees

recordings

  • Songs 2 NM Classics

publications

  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 4 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds 30632284
  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 7 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds 30632284
  • Deux mélodies pour Soprano avec accomp. de piano (nr. 2) Noske, A.A. 32382859
  • Diepenbrock Album B/M Vol. I
  • Diepenbrock Album T/S Vol. II

  • Écoutez la chanson bien douce
  • Verlaine, Paul
  • mezzosopraan (of alt) en piano // sopraan en piano
  • 1898-01-05 00:00:00.0
  • duration 4:40

Écoutez la chanson bien douce was het eerste lied dat Diepenbrock op een Franse tekst componeerde. Toen hij er begin januari 1898 aan werkte, ondervond hij problemen met de ‘vertaling’ in melos en ritme van de Franse prosodie. Daarom vroeg hij raad aan zijn francofone vriend, de Belgische componist Charles Smulders (1863-1934), aan wie hij twee maanden later manuscript A-93(2) toestuurde met de herzieningen van 20 februari. Op grond van Smulders’ adviezen, neergelegd in een brief van 28 maart 1898 en hoogstwaarschijnlijk verder besproken tijdens Diepenbrocks bezoek aan Luik in augustus van dat jaar,1 werden verscheidene verbeteringen uitgevoerd. Aldus maakte Diepenbrock snel vorderingen in de toonzetting van Franse teksten. …more >

Écoutez la chanson bien douce (incipit)


Écoutez la chanson bien douce was het eerste lied dat Diepenbrock op een Franse tekst componeerde. Toen hij er begin januari 1898 aan werkte, ondervond hij problemen met de ‘vertaling’ in melos en ritme van de Franse prosodie. Daarom vroeg hij raad aan zijn francofone vriend, de Belgische componist Charles Smulders (1863-1934), aan wie hij twee maanden later manuscript A-93(2) toestuurde met de herzieningen van 20 februari. Op grond van Smulders’ adviezen, neergelegd in een brief van 28 maart 1898 en hoogstwaarschijnlijk verder besproken tijdens Diepenbrocks bezoek aan Luik in augustus van dat jaar,1 werden verscheidene verbeteringen uitgevoerd. Aldus maakte Diepenbrock snel vorderingen in de toonzetting van Franse teksten.

Intussen had de eerste uitvoering plaats gevonden op 30 april 1898 door sopraan Aaltje Noordewier-Reddingius en pianist Anton Tierie in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw. Op hun soirée, waarbij de actrice Josephine Spoor gedichten voordroeg van Willem Kloos, H.J. Boeken, Bredero en Vondel, brachten zij nog zes andere liederen van Diepenbrock in première (zie RC 20, 23, 29, 37, 41 en 42).

Stilistisch vertoont Écoutez la chanson bien douce geen specifiek Franse kenmerken. De textuur past in de lijn van de Duitstalige liederen die Diepenbrock rond 1900 schreef. Vooral tussen Écoutez en het in 1902 ontstane Kann ich im Busen heisse Wünsche tragen (RC 55) zijn sterke overeenkomsten aan te wijzen. Alle volgende Franstalige liederen daarentegen leggen duidelijke verschillen aan de dag met de Duitstalige.

Écoutez la chanson bien douce opent met een zachtjes pulserend majeur-akkoord in de discant van de piano, waaronder in het middenregister een melodie begint die als contrapunt fungeert van de sopraan die de tekst als het ware voor zich uit mijmert. Dezelfde combinatie (herhaalde akkoorden in discant, zangerige melodie in linkerhand piano, syllabiek met toonherhalingen in de zangstem) treedt, telkens subtiel gevarieerd, nog viermaal op, in samenhang met de versstructuur. De laatste keer is dit het geval waar Verlaine met de woorden "Écoutez la chanson bien sage" – een variant van de beginregel – het gedicht afrondt. Diepenbrock benadrukt de cirkelvorm door juist vóór de slotregel van de zangstem even in te houden met een fermate (de enige in het lied) op het akkoord van de vierde trap. De slotmaten van de pianopartij zijn als voorbeeld te beschouwen van de vierstemmige aanpak die de ‘begeleiding’ van Diepenbrocks liederen op veel plaatsen kenmerkt.

Aanvankelijk heeft Diepenbrock de derde strofe van Verlaines gedicht weggelaten. Nog in 1903 schreef hij daarover aan een vriend: Vind U niet dat het niet gecomponeerde couplet de symmetrie van het gedicht verbreekt? Voor de muziek is het volkomen dor en onbruikbaar. (BD IV:93) Voor de uitgave door Noske in 1905 echter heeft Diepenrock deze strofe alsnog van muziek voorzien. Helaas bevat Diepenbrocks correspondentie uit die periode geen enkele aanwijzing over zijn beweegreden voor deze stap. Had hij na 1903 zijn eerder besluit herzien, of had Noske bezwaar gemaakt tegen het publiceren van een incomplete toonzetting? In Noske’s editie (in E-groot) is het lied opgedragen aan mezzosopraan Cato Loman.

Ton Braas

1 Zie BD III:29-30. Diepenbrock formuleert zijn antwoord nog dezelfde dag (p. 33). Op 26 oktober komt hij op de kwestie terug (p. 73-74), Smulders antwoordt op 3 november (p. 80).

 



Écoutez la chanson bien douce
Qui ne pleure que pour vous plaire,
Elle est discrète, elle est légère :
Un frisson d'eau sur de la mousse !

La voix vous fut connue (et chère ?)
Mais à présent elle est voilée
Comme une veuve désolée,
Pourtant comme elle encore fière,

Et dans les longs plis de son voile,
Qui palpite aux brises d'automne.
Cache et montre au coeur qui s'étonne
La vérité comme une étoile.

Elle dit, la voix reconnue,
Que la bonté c'est notre vie,
Que de la haine et de l'envie
Rien ne reste, la mort venue.

Elle parle aussi de la gloire
D'être simple sans plus attendre,
Et de noces d'or et du tendre
Bonheur d'une paix sans victoire.

Accueillez la voix qui persiste
Dans son naïf épithalame.
Allez, rien n'est meilleur à l'âme
Que de faire une âme moins triste !

Elle est en peine et de passage,
L'âme qui souffre sans colère,
Et comme sa morale est claire !...
Écoutez la chanson bien sage.

 

Listen to this music sweet
Weeping but for your delight;
On moss the water’s quivering flight
Is as nimble and discreet!

The voice was known to you (and dear!),
But it has been veiled of late
Like a widow desolate,
Yet it still is proud, like her,

And in the long folds of the veil
Which trembles as the autumn blows,
Unto the heart astounded shows
Truth’s star, now hidden, now revealed.

It says, this voice now known again,
That goodness is the goal of life,
That our hate and envious strife,
Past death, nothing shall remain.

It says that in simplicity,
Expecting nothing, glory lies,
In golden weddings and the wise
Peace not won by victory.

Welcome this voice that sustains
Artlessly its marriage-song.
Nothing makes the soul more strong
Than to soothe a soul in pain.

The soul that calmly bears its wrong
Is but in durance and in passage.
It is lucid, like its message!...
Heed the wisdom of this song.

(transl. C.F. Mac Intyre)

 

 

 


  • A-49(1) Écoutez la chanson bien douce, for mezzo soprano

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4

    A-49(1) for mezzo soprano, signed and dated on the last page 5 Jan 1898 / Alph Diepenbrock, with dedication on the first page Voor To Loman

    • 1898-01-05 00:00:00.0
    • dedication: Voor To Loman
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 4
  • A-26(2) Écoutez la chanson bien douce, for mezzo soprano

    A-26(2) for mezzo soprano (contralto), dated on the last page 5 Jan 1898

    • 1898-01-05 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-34(4) Écoutez la chanson bien douce, for mezzo soprano (contralto)

    A-34(4) for mezzo soprano (contralto), signed and dated on the last page A Diepenbrock / Amsterdam / 5 Jan 1898

    • 1898-01-05 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-85(2) Écoutez la chanson bien douce, for alto or mezzo soprano

    semi autograph A-85(2) for alto or mezzo soprano, dated on the last page by the copyist 5.I.1898

    • 1898-01-05 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-94(2) Ecoutez la chanson bien douce

    A-94(2) = second of Twee liederen voor eene Sopraanstem met Klavierbegeleiding 1. Sonnet van J K Alberdingk Thym 2. Ecoutez la chanson bien douce Paul Verlaine Alph. Diepenbrock Amsterdam 1898, with dedication on the title page Pour mon cher ami Charles Smulders 24 Mars 1898 and dated on the last page of this work 5 Jan 1898 / 20 Febr. 98

    • 1898-01-05 00:00:00.0 – 1898-02-20 00:00:00.0
    • dedication: Pour mon cher ami Charles Smulders 24 Mars 1898
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A35-(2) Écoutez la chanson bien douce, for soprano

    semi autograph A-35(2) for soprano

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A4(6) Écoutez la chanson bien douce,for soprano

    • 1898-01-05 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • B-3(2) Écoutez la chanson bien douce, for mezzo soprano

    copy B-3(2) for mezzo soprano

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • SL-2 Écoutez la chanson bien douce

    semi autograph in the possession of G. Overloop-Zimmer (Brussels) in the key of C Major, with dedication Pour Gabrielle

    • dedication: Pour Gabrielle
    • location: G. Zimmer (Brussels)
    • pages: unknown

  • click to enlarge

    Songs 2

    cd NM Classics
    Alexander, Roberta ♦ Jansen, Rudolf ♦ Nes, Jard van ♦ Holl, Robert ♦ Pfeiler, Christa ♦ Esser, Daniël

    Tracks:

  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 4

    1993 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds Braas, Ton
  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 7

    1995 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds Braas, Ton
  • Deux mélodies pour Soprano avec accomp. de piano (nr. 2)

    1905 Noske, A.A.
  • Diepenbrock Album B/M Vol. I

    1952 Reeser, Eduard
  • Diepenbrock Album T/S Vol. II

    1960 Reeser, Eduard

30 apr 1898: Eerste uitvoering van Ik ben in eenzaamheid niet meer alleen (RC 41), Écoutez la chanson bien douce (RC 40), Die Liebende schreibt (RC 20), Hinüber wall' ich (RC 37), Lied der Spinnerin (RC 42), Ave Maria (RC 23) en Canticum “O Jesu ego amo te” (RC 29) door Aaltje Noordewier-Reddingius met begeleiding van Anton Tierie tijdens een soiree in de Kleine Zaal van het Concertgebouw te Amsterdam, waarbij Josephine Royaards-Spoor gedichten van Willem Kloos, H.J. Boeken, Bredero en Vondel voordraagt.

Over de beteekenis van de dichtwerken mag ik, als musicus, het zwijgen bewaren; trouwens er kwamen onder de voorgedragen geen voor over wier meer of minder sympathiewekkende eigenschappen men niet reeds een geruimen tijd een gevoelen heeft hooren uitspreken. Men mag daarom m.i. gerust het zwaartepunt van dezen avond zoeken in het muzikale gedeelte. De compositiën van Diepenbrock toch zijn zoo goed als geheel en al onbekend. Wel is de mis voor mannenstemmen en orgel in druk verschenen, wel zijn de Reijen voor v. d. Vondel's Gysbrecht van Aemstel Woensdag ll. uitgevoerd, wel werd ook het Stabat mater ten gehoore gebracht, maar zelfs deze werken zijn daardoor nog niet als bekend te beschouwen. En van de liederen voor een stem zijn, met uitzondering van een paar uit vroeger tijden, geen in druk verschenen en ook niet in 't openbaar ten gehoore gebracht. Men kan dus zeggen, dat wij in Diepenbrock een nieuwe verschijning mogen begroeten. Maar niet alleen omdat zijne werken nog weinig bekend zijn, moet men Diepenbrock een nieuwe verschijning noemen; neen, ook de wijze, waarop hij der tonen kunst beoefent, mag men als op zichzelf staande beschouwen. Wij hebben dus met een nieuwe verschijning, in den absoluten zin van het woord, te doen.

Het Nieuws van den Dag (Dan. de Lange), 1 mei 1898

pdf All reviews for RC 40 Écoutez la chanson bien douce