english | nederlands

RC 23 Ave Maria

text source

prayer to the Virgin Mary

first performance

1898-04-30 00:00:00.0 Amsterdam, Concertgebouw

recordings

  • Ave Maria, Dutch airlines, a century of Dutch harmonium music
  • Songs 3 NM Classics

publications

  • Ave Maria Alsbach & Co, G. (Amsterdam) 14071946
  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 14 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds 277818
  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 8 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds 277818
  • Diepenbrock Album B/M Vol. II
  • Diepenbrock Album T/S Vol. II

  • Ave Maria
  • mezzosopraan en orgel of piano // sopraan en orgel of piano
  • 1889-05-01 00:00:00.0 - 1889-05-31 00:00:00.0 | revised 1912-01-01 00:00:00.0 - 1916-12-31 00:00:00.0
  • duration ca. 3:00

In de loop van 1888 en 1889 las Diepenbrock Émile Zola’s La faute de l'abbé Mouret, dat hij te leen had gekregen van zijn studievriend Aegidius W. Timmerman (1858-1941). Het boek maakte indruk, zoals blijkt uit de brief die Diepenbrock op 23 januari 1890 aan Timmerman schreef: …more >

Ave Maria (incipit)


In de loop van 1888 en 1889 las Diepenbrock Émile Zola’s La faute de l'abbé Mouret, dat hij te leen had gekregen van zijn studievriend Aegidius W. Timmerman (1858-1941). Het boek maakte indruk, zoals blijkt uit de brief die Diepenbrock op 23 januari 1890 aan Timmerman schreef:

Wat een vreeselijke zwoele atmosfeer in dat boekje! Wat een sentiment voor Katholieke mystiek. Het heeft mij weer aan de kerkmuziek gebracht en ik heb sinds die tijd eenige nieuwe dingen gemaakt, die vooral voor mij nieuw waren. (BD I:205)

Diepenbrock refereert hier aan Ave Maria voor mezzosopraan en orgel en Jesu dulcis memoria voor bariton en orgel (RC 24).

De melodie van het Ave Maria wordt gedomineerd door dalende intervallen. De intensiteit van de smeking neemt toe naarmate de omvang van de dalende sprongen groter wordt, van kwint via septiem tot een dalend octaaf bij het hoogtepunt ges/fis in m. 12-13. De eerste strofe moduleert van f-klein naar fis-klein, de toonsoort waarin de tweede strofe zich grotendeels afspeelt alvorens bij de passus “et in hora mortis nostrae” terug te keren naar f-klein in de zachte tinten van p en pp. De grootste bewogenheid heeft zich intussen voorgedaan bij de woorden “Ora pro nobis” (karakteraanduiding Molto appassionato) die tweemaal worden gezongen. Het “Amen” maakt gebruik van het Ave-thema met dalende kwinten die ook de pianopartij tot het allerlaatst bepalen.

Volgens Diepenbrocks datering in semi-autograaf A-35(7) componeerde hij zijn bede tot de Heilige Maagd in mei 1889. Het oudste handschrift is niet overgeleverd. Wel bewaard gebleven zijn de afschriften A-4(8) en A-35(7) uit het bezit van Aaltje Noordewier-Reddingius, waarin de compositie die oorspronkelijk voor mezzosopraan moet zijn gedacht, van f-klein naar g-klein is getransponeerd. In die ligging bracht de zangeres, op piano begeleid door Anton Tierie, het werk op 30 april 1898 in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw in première. Die dag hielden zij nog zes andere liederen van Diepenbrock ten doop (zie RC 20, 29, 37, 40, 41 en 42).

Uit een brief van A.A. Noske d.d. 17 maart 1905 (BD IV:348) blijkt dat Ave Maria deel uitmaakte van de eerste selectie uit Diepenbrocks liederen die Noske graag wilde uitgeven. Na het bezoek dat hij op 3 en 4 april 1905 aan de componist bracht (BD IV:353), is dit lied – samen met een drietal andere – uit de definitieve bloemlezing verdwenen. (BD IV:355) De mogelijke reden is dat Diepenbrock zijn Ave Maria, evenals Jesu dulcis memoria, in de eerste plaats voor zangstem en orgel had gedacht. Nog in 1919 rangschikte hij beide werken onder zijn “Latijnsche liederen voor Zang met Orgel (of Piano)”. (BD X:47)

Op 5 januari 1912 noteerde Diepenbrock op een los blad de maten 5 t/m 16 van de pianopartij met een aantal wijzigingen ten opzichte van de eerdere versie. Ze zijn doorgevoerd in autograaf B-11(1) en semi-autograaf B-18(1) die mezzosopraan Anke Schierbeek in haar bezit had. Ave Maria maakte ook deel uit van de verzameling liederen die Diepenbrock in 1916 aan Berthe Seroen ter hand stelde. Deze versie, in 1929 uitgegeven door Alsbach in opdracht van het Alphons Diepenbrock Fonds (met suggesties voor te gebruiken orgelregisters), bevat meer harmonische wendingen en is rijker aan contrapunt. De gebroken akkoorden vanaf maat 32 zijn verdwenen en de afsluitende tekst “Amen” is gewijzigd in “Ave Maria”. Inmiddels zijn beide varianten beschikbaar in een moderne editie.

Het is merkwaardig dat Diepenbrocks Ave Maria uitzonderlijk weinig in zijn correspondentie ter sprake komt. Een cryptische opmerking uit zijn mond is te vinden in het dagboek van Elisabeth Diepenbrock die op 29 mei 1921 (dus na zijn dood) noteerde dat haar man volgens Aaltje Noordewier-Reddingius het Ave Maria niet van haar wilde hooren. (BD X:356) Het is onduidelijk wanneer en waarom Diepenbrock deze uitspraak heeft gedaan. Mocht hij dit op zijn ziekbed hebben gezegd, dan bedoelde hij wellicht dat hij de emotie die deze zangeres juist in dit geestelijk lied bij hem zou opwekken, liever uit de weg ging.

Robert Spannenberg



Ave Maria, gratia plena,
Dominus tecum.
Benedicta tu in mulieribus,
et benedictus Fructus ventris tui, Jesus.
Sancta Maria, Mater Dei,
ora pro nobis peccatoribus,
nunc et in hora mortis nostrae.
Amen.


Hail Mary, full of grace, the Lord is with thee; blessed art thou amongst women, and blessed is the fruit of thy womb, Jesus.
Holy Mary, Mother of God, pray for us sinners, now and at the hour of our death. Amen.


  • B-11(1) Ave Maria

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6
    • 7

    B-11(1) for mezzo-soprano, on the title page Ave Maria voor MezzoSopraan met Orgelbegeleiding (1889), on the first page MezzoSopr. / Klavier (oder Orgel), signed on the first page A Diepenbrock 1889

    • 1898-01-01 00:00:00.0 – 1898-12-31 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 7
  • A-35(7) Ave Maria

    semi-autograph A-35(7) for soprano (original “Mezzo” erased by the composer) and piano (Organo), dated on the last page Mei 1889, copyist Adam Kolk

    • 1889-05-01 00:00:00.0 – 1889-05-31 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-4(8) Ave Maria

    semi-autograph A-4(8) for soprano (original “Mezzo” erased by the composer) and piano (Organo), copyist Adam Kolk

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • B-18(1) Ave Maria

    semi-autograph B-18(1) for mezzo-soprano and piano, texted by the composer

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • Folder XI

    Single leaf in folder XI dated 5 Jan. 1912

    • 1912-01-05 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • GM 189/023a Ave Maria

    semi-autograph GM 189/023a (NMI, archive Berthe Seroen, Diepenbrock Album) for mezzo-soprano, with dedication and date on the flyleaf Aan de groote kunstenares Berthe Seroen in vereering A Diepenbrock 7 April 1916, on the title page [in italics additions by the composer:] Ave Maria. voor Mezzo Sopraan met Klavier- of- Orgelbegeleiding. A. Diepenbrock. (1889), texted by the composer, copyist Willem Tiel

    • dedication: Aan de groote kunstenares Berthe Seroen in vereering A Diepenbrock 7 April 1916,
    • location: NMI, Archive Berthe Seroen
    • pages: unknown

  • Ave Maria, Dutch airlines, a century of Dutch harmonium music

    cd
    Heijden, Francine van der ♦ Luijmes, Dirk

    Tracks:
  • click to enlarge

    Songs 3

    cd NM Classics
    Alexander, Roberta ♦ Jansen, Rudolf ♦ Nes, Jard van ♦ Holl, Robert ♦ Prégardien, Christoph ♦ Pfeiler, Christa

    Tracks:

  • Ave Maria

    1929 Alsbach & Co, G. (Amsterdam)
  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 14

    2001 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds
  • Complete Songs for Solo Voice and Piano Vol. 8

    1997 Donemus / Alphons Diepenbrock Fonds Krouwel, Dinant
  • Diepenbrock Album B/M Vol. II

    1955 Reeser, Eduard
  • Diepenbrock Album T/S Vol. II

    1960 Reeser, Eduard

30 apr 1898: Eerste uitvoering van Ik ben in eenzaamheid niet meer alleen (RC 41), Écoutez la chanson bien douce (RC 40), Die Liebende schreibt (RC 20), Hinüber wall' ich (RC 37), Lied der Spinnerin (RC 42), Ave Maria (RC 23) en Canticum “O Jesu ego amo te” (RC 29) door Aaltje Noordewier-Reddingius met begeleiding van Anton Tierie tijdens een soiree in de Kleine Zaal van het Concertgebouw te Amsterdam, waarbij Josephine Royaards-Spoor gedichten van Willem Kloos, H.J. Boeken, Bredero en Vondel voordraagt.

Over de beteekenis van de dichtwerken mag ik, als musicus, het zwijgen bewaren; trouwens er kwamen onder de voorgedragen geen voor over wier meer of minder sympathiewekkende eigenschappen men niet reeds een geruimen tijd een gevoelen heeft hooren uitspreken. Men mag daarom m.i. gerust het zwaartepunt van dezen avond zoeken in het muzikale gedeelte. De compositiën van Diepenbrock toch zijn zoo goed als geheel en al onbekend. Wel is de mis voor mannenstemmen en orgel in druk verschenen, wel zijn de Reijen voor v. d. Vondel's Gysbrecht van Aemstel Woensdag ll. uitgevoerd, wel werd ook het Stabat mater ten gehoore gebracht, maar zelfs deze werken zijn daardoor nog niet als bekend te beschouwen. En van de liederen voor een stem zijn, met uitzondering van een paar uit vroeger tijden, geen in druk verschenen en ook niet in 't openbaar ten gehoore gebracht. Men kan dus zeggen, dat wij in Diepenbrock een nieuwe verschijning mogen begroeten. Maar niet alleen omdat zijne werken nog weinig bekend zijn, moet men Diepenbrock een nieuwe verschijning noemen; neen, ook de wijze, waarop hij der tonen kunst beoefent, mag men als op zichzelf staande beschouwen. Wij hebben dus met een nieuwe verschijning, in den absoluten zin van het woord, te doen.

Het Nieuws van den Dag (Dan. de Lange), 1 mei 1898

pdf All reviews for RC 23 Ave Maria