english | nederlands

RC 47 Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”

text source

Novalis Schriften Vol. II (Berlin: G. Reimer 5th edition 1837), 30-32

first performance

1902-07-19 00:00:00.0 Nijmegen, St. Stevenskerk

recordings

  • Memorare KRO 94009

publications

  • Hymne (N° 13 aus Novalis’ “Geistliche Lieder”)

  • Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”
  • Novalis
  • soprano or tenor and organ
  • 1898-11-15 00:00:00.0 - 1898-12-09 00:00:00.0 | revised 1916-11-15 00:00:00.0
  • duration ca. 8:30

Wenige wissen das Geheimnis der Liebe (Few Know the Secret of Love) is the second of the Geistliche Lieder (Sacred Songs) from the eponymous collection by Novalis that Diepenbrock composed in the autumn of 1898. Unlike most poems from this collection, this hymn is remarkably rich in metaphors often with a blend of erotic feelings and mysticism forasmuch as the hunger and thirst for human love is linked to the eating and drinking of the bread and wine during Holy Communion.1 Diepenbrock omitted eight lines of Novalis’ text: …more >

Abendsmahlshymne (incipit)


Wenige wissen das Geheimnis der Liebe (Few Know the Secret of Love) is the second of the Geistliche Lieder (Sacred Songs) from the eponymous collection by Novalis that Diepenbrock composed in the autumn of 1898. Unlike most poems from this collection, this hymn is remarkably rich in metaphors often with a blend of erotic feelings and mysticism forasmuch as the hunger and thirst for human love is linked to the eating and drinking of the bread and wine during Holy Communion.1 Diepenbrock omitted eight lines of Novalis’ text:

Einst ist alles Leib,
Ein Leib,
In himmlischem Blute
Schwimmt das selige Paar.
O! daß das Weltmeer
Schon erröthete,
Und in duftiges Fleisch
Aufquölle der Fels!
Once all is flesh,
One flesh,
In heavenly blood
Swims the blessed couple.
O! May the ocean
Blush
And in fragrant skin
Upraise the rock!

He consulted the theologian and philosopher J.D. Bierens de Haan about the meaning of this passage, as we can see from his answer of 11 December 1898 with an in-depth discourse on the topic. (BD III:89-90)

Diepenbrock’s setting for soprano and organ is through-composed. It has an introduction and several intermezzos for organ, which has more than just an accompanying role in this work. The main theme of the voice of which the contours are presented in the introduction, has the combination of binary and ternary rhythms that Diepenbrock often uses. Novalis’ image rich and “darkly-glowing words”,2 which inspired Diepenbrock to illustrate the text musically, are depicted by the chromatic organ part that is permeated with altered chords in a fluctuating tempo. The void caused by the omitted lines after the question “Wer kan sagen, daß er das Blut versteht?” (Who can say whether he understands the blood?) is filled by an impassioned organ passage (Più con moto, accel. poco a pocomolto cresc. – allarg.), until the soprano starts the second half of the hymn with the sentence “Nie endet das süße Mahl” (Never the sweet meal ends).

Like the Geistliches Lied “Wenn ich ihn nur habe” (If Only I Have Him, RC 45), Wenige wissen was written for and dedicated to Aaltje Noordewier-Reddingius. She was meant to present both songs in November 1899 at a concert in the St Peter’s Church in Utrecht. However, only Wenn ich ihn nur habe was performed, as for a long time Noordewier did not want to sing Wenige wissen because she had an aversion to the text “that was not sympathetic to her”. (BD III: 431) Later Diepenbrock remarked: “I can only guess her objections, I do not know them for certain.” (BD IV:92)

Written with a French Romantic organ in mind

Wenige wissen das Geheimnis der Liebe was performed for the first time by the tenor Jos. Tijssen (who had taken part in a performance of several of Diepenbrock’s a cappella works on 2 February 1900) in the St Steven’s Church in Nijmegen on 19 July 1902. The composer was mildly enthusiastic about the concert in Nijmegen: “He sang it beautifully, it could have been even more beautiful, but the organist and the organ (both wild donkeys)3 did not cooperate.” (BD III:431) Diepenbrock thought organist W. de Vries’ playing was “incredibly rigid”. (BD III:439) His remark about the eighteenth-century organ (built by Ludwig König) is not strange, considering Diepenbrock had a French Romantic organ in mind for the accompaniment of the Geistliche Lieder. In 1905 he wrote in a letter in which he refers to the organ parts of his Missa (RC 27) and Wenige wissen: These things can only be played on those French organs with those fine Gamba and lingual stops, not on those old howling and bellowing organs. (BD IV:425)

After the concert in Nijmegen Diepenbrock’s friend W.G. Hondius van den Broek expressed his surprise that the section of the text of Wenige wissen that was crucial to him had been omitted: The part of the Hymn you did not set to music has struck me. I always thought the desire to express the spiritual so strongly through the material was very characteristic of the poem as a whole. Do you consider this desire too strong in the lines that have not been set to music? (BD III:436)

Whether or not Diepenbrock ever answered that question, can’t be found in his correspondence. In any case, this performance would have encouraged him to go back to Wenige wissen and orchestrate it in the autumn of 1902 (see RC 58).

An ecstatic miracle

In later years Aaltje Noordewier overcame her objections against the text and Wenige wissen das Geheimnis der Liebe became one of her favourite songs. In 1916 Diepenbrock made a copy for her, in which the song – now entitled Abendmahlshymne (Hymn of the Last Supper) – was notated a semitone lower and the organ postlude has been revised. During a national tour with the organist Anton Verhey in the autumn of 1918 she even sang the hymn 19 times, alongside an organ arrangement of Mahler’s song Ich bin der Welt abhanden gekommen (I Am Lost to the World, RC 133), which Diepenbrock made in 1916. After the concert in Utrecht of 26 September, the young critic J.S. Brandts Buys was moved by Wenige wissen:

This song by Diepenbrock is an ecstatic miracle. When reading the text a poor sceptic does not know whether he should consider it sublime, or actually down-to-earth. [...] But when Diepenbrock himself appears to float up and down in his melody, as a wonderful, amorous, holy figure of a monk, a pater Extaticus floating between heaven and earth, then a poor sceptic realises that between heaven and earth and in this murmuring verse there is a wealth of mystic rapture he himself had never dreamt of. (BD X:409)

Désirée Staverman

1 Ton Braas in CD booklet of Memorare (KRO CD 94009).

2 A characteristic of Novalis’ use of language given by Diepenbrock in his article “Melodie en Gedachte, of de muziek in de intellectueele evolutie” from 1891-1892 (see VG:31).

3 Here Diepenbrock used the Greek word “onagroi”.

 



Wenige wissen
Das Geheimnis der Liebe,
Fühlen Unersättlichkeit
Und ewigen Durst.
Des Abendmahls
Göttliche Bedeutung
Ist den irdischen Sinnen Rätsel;
Aber wer jemals
Von heißen, geliebten Lippen
Atem des Lebens sog,
Wem heilige Glut
In zitternde Wellen das Herz schmolz,
Wem das Auge aufging,
Daß er des Himmels
Unergründliche Tiefe maß,
Wird essen von seinem Leibe
Und trinken von seinem Blute
Ewiglich.

Wer hat des irdischen Leibes
Hohen Sinn erraten?
Wer kann sagen,
Daß er das Blut versteht?

Nie endet das süße Mahl,
Nie sättigt die Liebe sich;
Nicht innig, nicht eigen genug
Kann sie haben den Geliebten.
Von immer zarteren Lippen
Verwandelt wird das Genossene
Inniglicher und näher.

Heißere Wollust
Durchbebt die Seele,
Durstiger und hungriger
Wird das Herz:
Und so währet der Liebe Genuß
Von Ewigkeit zu Ewigkeit.

Hätten die Nüchternen
Einmal gekostet,
Alles verließen sie,
Und setzten sich zu uns
An den Tisch der Sehnsucht,
Der nie leer wird.

Sie erkennten der Liebe
Unendliche Fülle,
Und priesen die Nahrung
Von Leib und Blut.


  • A-6(12) Abendmahlshymne ‘Wenige wissen das Geheimnis der Liebe’ in F minor

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6
    • 7
    • 8
    • 9
    • 10
    • 11

    A-6(12) in F minor, with dedication Aan Aaltje Noordewier-Reddingius and dated on the last page 15 Nov 1916. gecomp. 15 Nov-Dec 1898

    • dedication: Aan Aaltje Noordewier-Reddingius
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 11
  • A-34(1) Abendmahlshymne ‘Wenige wissen das Geheimnis der Liebe’

    semi-autograph A-34(1)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-41(8) Abendmahlshymne ‘Wenige wissen das Geheimnis der Liebe’

    A-41(8) with dedication gecomponeerd voor A. Noordewier-Reddingius and dated on the last page 9 December 1898. Amsterdam (15 Nov – 9 Dec)

    • 1898-11-15 00:00:00.0 – 1898-12-09 00:00:00.0
    • dedication: gecomponeerd voor A. Noordewier-Reddingius
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-86 Abendmahlshymne ‘Wenige wissen das Geheimnis der Liebe’

    copy A-86

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-99(2) Abendmahlshymne ‘Wenige wissen das Geheimnis der Liebe’

    semi-autograph A-99(2)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown

  • click to enlarge

    Memorare

    cd KRO 94009
    Versteeg, Marc ♦ Bartelink, Bernard ♦ Brummelstroete, Wilke te ♦ Overpelt, Robbert ♦ Vocaal Ensemble Markant

    Tracks:

  • Hymne (N° 13 aus Novalis’ “Geistliche Lieder”)

    1939

19 juli 1902 Eerste uitvoering van Wenige wissen das Geheimnis der Liebe door Jos. Tyssen (tenor) en W. de Vries (orgel) op een concert in de Grote of St. Stevenskerk te Nijmegen in het kader van het muziekfeest der Nederlandsche Toonkunstenaars-Vereeniging. Voorts zingt Tyssen nog twee liederen van Smulders: Wo lauschen deine Thale en Hymnus.

Een groote verrassing gaf Jos.Tijssen. De tekst van de door hem te zingen “stukken”, zooals het programma vermeldt, zou aan den ingang der kerk verstrekt worden. Dit is ook zoo gebeurd, maar toevallig zag ik niet eer dan bij het begin van Tijssen's zang wat dit was. Niet meer of minder dan een voor het publiek nog onbekende hymne van Novalis-Diepenbrock! Nog niet heb ik Tijssen zóo mooi hooren zingen als hij het nu heeft gedaan. Het komt mij voor dat deze kunstenaar tot volle rijpheid van zijn heerlijk talent en zijn rijke gaven is gekomen; nog nimmer was ik ook zoo sterk onder den indruk van het mooie van zijn stem op zich zelf. Dat hij zoo hoog als 't kan geïnspireerd was door wat hij zong, spreekt als van zelf. Zonder eenige voorbereiding voor een werk van Diepenbrock te staan te komen, ontslaat mij als van zelven van wat men een oordeel noemt. Naar 't mij voorkwam sluit deze hymne zich geheel en op de meest waardige wijze aan bij wat we reeds van Diepenbrock bezitten. — Bij de in allergelukkigste overeenstemming met den zin gedeclameerden text – zóo dat de vertolker steeds en in de beste beteekenis mag blijven zingen –, gaat ongestoord een heerlijke begeleiding van een hoogst beminnelijk en beteekenisrijk polyphoon karakter. Of deze oorspronkelijk voor orgel geschreven is? Het textboek is niet geheel betrouwbaar gebleken of anders gezegd onvolledig. De geroutineerde hand, hier wel onmisbaar, is er maar spaarzaam in aan te treffen. Is het dan voor orgel, dan had dunkt mij de organist wat meer sprekend kunnen zijn.Wetende hoe meesterlijk Diepenbrock instrumenteert, hoop ik maar dat de orehestbewerking reeds bestaat en dat spoedig een her­haling dezer voordracht is te verwachten. Nu was het genot voor mij van een bizonderen aard, gering zeker niet, maar eenigszins vaag. De muziek van genieën richt zich, zooals ze het kind is van gevoel... en verstand, ook tot het gevoel en verstand van den hoorder. Door de omstandigheden (totaal gemis aan voorbereiding) overheerschte nu bij mij toen ik het werk hoorde het gevoel zoo goed als geheel het verstand. Het genot was er wellicht niet minder om maar van het geven van eenige rekenschap kwam niet veel in. Zoo hoort nu – denk ik – het groote publiek (natuurlijk het waarlijk belangstellende) en geniet dikwijls meer dan de ingewijden; tenzij juist bij de werken der genieën (en met zoo één hadden we hier ontegenzeggelijk te doen) die hoe beter ook bezien of gehoord des te meer verheffen en doen genieten.

Weekblad voor Muziek (H.N. [= Hugo Nolthenius]), 26 juli 1902

pdf All reviews for RC 47 Abendmahlshymne “Wenige wissen das Geheimnis der Liebe”