english | nederlands

RC 33 Rey van edelingen (“Wij edelingen, blij van geest”)

text source

Albert Verwey, Een inleiding tot Vondel (Amsterdam: Versluys 1893), 83-109 ♦ Dichterlijke werken van Joost van den Vondel Vol. 7 (Amsterdam: Westerman 1821), 183-260

first performance

1898-04-27 00:00:00.0 Haarlem, Sociëteit “Vereeniging”

dedicatees

recordings

  • Alphons Diepenbrock and the Golden Age Composer's Voice Classics CV 121
  • Rey van edelingen (“Wij edelingen, blij van geest”)
  • Vondel, Joost van den
  • mixed choir and orchestra
  • 1895-09-03 00:00:00.0 - 1895-09-30 00:00:00.0 | revised 1901-08-01 00:00:00.0 - 1901-08-31 00:00:00.0
  • duration 10:00

On the last page of the manuscript of the piano score of his Rey van edelingen (Choral Song of the Noblemen) for mixed choir and orchestra, Diepenbrock notated the place and date where it had been created: Nieuwer-Amstel, 3-30 September 1895. After their marriage on 8 August 1895, Alphons and Elisabeth Diepenbrock-de Jong van Beek en Donk had moved there to the Parkweg (which later became the Willemsparkweg in Amsterdam). Since Diepenbrock had received an honorary discharge from his position as a teacher of Latin and Greek in ’s-Hertogenbosch on 1 October 1894, he could focus on composing. …more >

Choral Song of the Noblemen (incipit)


On the last page of the manuscript of the piano score of his Rey van edelingen (Choral Song of the Noblemen) for mixed choir and orchestra, Diepenbrock notated the place and date where it had been created: Nieuwer-Amstel, 3-30 September 1895. After their marriage on 8 August 1895, Alphons and Elisabeth Diepenbrock-de Jong van Beek en Donk had moved there to the Parkweg (which later became the Willemsparkweg in Amsterdam). Since Diepenbrock had received an honorary discharge from his position as a teacher of Latin and Greek in ’s-Hertogenbosch on 1 October 1894, he could focus on composing.

In June 1895 Bernard Zweers had indicated that he wanted to ask Director J.C. Tadema of De Erven F. Bohn in Haarlem to publish Diepenbrock’s choral songs from Vondel’s Gijsbrecht van Aemstel. Encouraged by this, Diepenbrock started composing the Rey van edelingen after he returned from his honeymoon. He completed the work that same month. In November he entered into negotiations with Tadema and half a year later, on 13 May 1896, the Vier Reizangen uit Gijsbrecht van Aemstel (Four Choral Songs from Gijsbrecht van Aemstel) appeared in print. According to the date in autograph A-13(2), Diepenbrock orchestrated his last choral song between 18 October 1895 and 24 August 1896. The entirely revised score A-14(2) was completed on 24 May 1897.

With its 14 five-line strophes, the Rey van edelingen is the longest choral song from Vondel’s tragedy. Thus, Diepenbrock’s composition has a proportionate duration of around 10 minutes. While the young women in the Rey van Amsterdamsche maegden (Choral Song of the Amsterdam Virgins, RC 31) chiefly express their joy over the liberation of the city, the pious noblemen focus on their joy over the birth of Jesus. In multiple images, Vondel emphasises the humble circumstances under which the Creator of heaven and earth came onto this world. At the same time, he gives the message that the Christian morals (“the pure laws”), proclaimed by simple fishermen, will break the power of the Roman Empire. As the poet says in the penultimate strophe, it is about inner, spiritual nobility:

De hemel heeft het kleen verkoren.
Al wie door ootmoed wordt herboren,
Die is van ’t hemelsche geslacht.

Heaven has chosen the humble.
Everyone who is reborn through humility,
Is of heavenly descent.

The last strophe, an (unanswered) prayer in which God is asked to prevent King Herod’s murder of the innocent children, is a dramaturgical reference to the disaster that is to take place in the following acts through deceit and double-dealing.

The second strophe also opens with the main theme. Its character is strongly determined by the upward major sixth a1f-sharp2 and by its repeated return to the top note. The strophe concludes with a short instrumental development of the theme, ending with a modulation and a change of metre to 6/4. The melodies of the following section are simpler; in some places the choir even sings in unison, e.g. on the energetic words “Hier voert de neergedaalde God / De trotsche wereld om met spot” (Here God who has come down from heaven exposes / The proud world to mockery). Introducing strophe 7 with an orchestral rendition of the main theme, Diepenbrock returns to the mood he started off in. The text of the ninth strophe,

Augustus rijk verliest zijn eer, / De Roomsche scepter reikt niet veer
The empire of August loses its honour, / The Roman sceptre does not reach far),

inspired Diepenbrock to create a contrast in sound; here he uses just tenors and basses, split into four parts, in a powerful setting. At the beginning of the next strophe the main theme reappears and continues to play a role right until the end.

Performances

To perform this piece with its many harmonic changes and modulations in tune, requires a very accomplished choir and conductor. Huge demands are also made on the singers as far as diction and technique are concerned. In this light, it is not surprising that the composer was disappointed with the premiere in the Concert Hall of the Sociëteit “Vereeniging” in Haarlem by the city’s Toonkunst Choir, conducted by Willem Robert (1848-1914), on 27 April 1898. He partly blamed himself for the result. Like with the Rey van Amsterdamsche maegden and the Rey van clarissen (Choral Song of the Poor Clares, RC 30), he therefore revised the original score. In November 1900 he notated revisions in the 1897 copy for a performance by the Toonkunst Choir of Leiden, conducted by Daniël de Lange (1841-1918), on 6 December; in August 1901 he made a completely new neat copy.

George Rijken (1863-1948) used this score for a performance he gave with his Mixed Choir and the Utrecht City Orchestra in the Rotterdam Doelen on 19 November 1901. At this concert the newly orchestrated version of the Rey van Amsterdamsche maegden was also presented. Despite the careful preparations with the orchestra (after leading a rehearsal Diepenbrock was excited – see RC 31) and the use of a quartet of soloists (Alida Oldenboom, Lucie Coenen, Johan Rogmans and Johannes Messchaert) for two passages of the Rey van edelingen, this performance was also a let-down. Diepenbrock gave Charles Smulders an analysis of what had gone wrong:

The choir sang correctly and clearly, but without any poetry. Despite all his enthusiasm, the conductor turned out not to understand the true nature of the work after all. Added to that an orchestra (the one from Utrecht), technically more than adequate, but without any understanding of melodic expression, used to “playing down” everything in the same obliging manner. […] Naturally there was no higher cooperation between choir and orchestra, causing much of the orchestra to be lost. (BD III:333-334)

Nevertheless, the critic of the newspaper NRC, W.N.F. Sibmacher Zijnen, praised the work:

How everybody was captivated by the victory song of the Amsterdam Virgins, which was sung so robustly and freshly, and the choral song of the Noblemen, how broadly and magnificently did it flow, rich with expression, full of sentiment, so we were overcome by emotion over the delightfulness of the music in Vondel’s words and the language of the sound and rhythm in Diepenbrock’s music. (BD III:618)

Ton Braas



Wij edelingen, blij van geest,
Ter kerke gaan op ‘t hoogste feest
Den eerst geboornen Heiland groeten,
En knielen voor de kleene voeten
Van ’t Kind, waarvoor Herodes vreest:

Het Kind waarvoor een star verrijst,
Die wijzen met haar stralen wijst
De donkre plaats van zijn geboorte,
En leidt hen binnen Davids poorte,
Daar d’allerhoogste ’t laagste prijst.

Het Oosten offert wierook, goud
En bittre myrrh’ de gaav’ ontvouwt
’s Kinds Godheid, priesterdom vol waarde,
En zijne sterflijkheid op aarde.
Hier ligt hij die ’t al heeft gebouwd.

’t Gevogelt dat op wieken zweeft,
Zijn nest, de vos zijn holen heeft,
En woont op bergen en in boschen:
Een stal van ezelen en ossen
Den Schepper nauwlijks herberg geeft.

De kribbe Hem een wieg verstrect,
Die ’t aardrijk met den hemel dekt,
En ellek dier bestelt zijn voeder.
O Kind, gij zijt gelijk uw moeder
Door pracht noch hoovaardij bevlekt.

Hier voert de neergedaalde God
De trotsche waereld om met spot
In zijn triomf ten smaed der hoven.
Het need’rig harte voert hij boven
Met hem in ’t hoog gebouwde slot.

Hier schuilt dat god’lijk aangezicht,
Waaruit de zonne schept haar licht,
En alle starren glans en luister.
Hier ligt Hij zonder glans in ’t duister,
Die englen tot zijn dienst verplicht.

Des hemels reyen wiegen hem
In slaap met hunne zoete stem,
Die nooit van vaeck en was beschoten,
En wekt het hoofd van alle grooten,
In ’t koninklijk Jerusalem.

Augustus’ rijk verliest zijn eer,
De Roomsche scepter reikt niet veer,
Het Oost versmaadt Latijnsche namen.
Maar dees beheerscht het al te samen,
Ook waar de zonne neemt haar keer.

De hemel, ’t aerdrijck en de hel
Scherp luisteren naar zijn bevel,
En sidd’ren voor de zuivre wetten,
Die hij door vissers laat trompetten,
En blazen over duin en del.

De doeken waar dit Kind in leit
Is ’t purper van zijn majesteit,
Waar in de herders Hem aanschouwen,
Die God de zielen komt vertrouwen;
Gelijk van ouds was toegezeid:

Dat God zijn kudde weiden zal,
En hoên voor ramp en ongeval,
En naar ’t afgedwaalde vragen,
Dat schaap op zijne schouders dragen
Met vreugd bij ’t overig getal.

Hier is de wijsheid ongeacht.
Hier geldt geen adel, staat noch pracht.
De Hemel heeft het kleen verkoren.
Al wie door ootmoed wordt herboren,
Die is van ’t hemelsche geslacht.

Gij die der vorsten harten leidt
Gelijk een beek en schift en scheidt
Het licht van dikke duisternissen;
Laat den tyran zijn aanslag missen,
Die den onnoozlen lagen leit!


  • A-12(2) Rey van edelingen, vocal score

    • 1
    • 2
    • 3
    • 4
    • 5
    • 6
    • 7
    • 8
    • 9
    • 10
    • 11
    • 12
    • 13
    • 14
    • 15
    • 16
    • 17
    • 18
    • 19
    • 20
    • 21
    • 22
    • 23
    • 24
    • 25
    • 26
    • 27

    vocal score A-12(2) dated on the first page Sept 1895 and on the last page 3-30 Sept. 95 Nieuwer-Amstel

    • 1895-09-03 00:00:00.0 – 1895-09-30 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: 27
  • A-13(2) Rey van edelingen

    A-13(2) dated on the first page Sept 1895 and on the last page 18 Oct 1895. / 24 Aug 1896

    • 1895-10-18 00:00:00.0 – 1896-08-24 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-14(2) Rey van edelingen

    A-14(2) dated on the first page Sept – Oct 1895 and on the last page Amsterdam / 18 Oct 95 / 24 Aug 96 / 24 Mei 97 / Nov 1900

    • 1895-10-18 00:00:00.0 – 1900-11-30 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-15(2) Rey van edelingen

    semi-autograph A-15(2)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-16(2) Rey van edelingen

    A-16(2) dated on the last page 27 Aug 1901

    • 1901-08-27 00:00:00.0
    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown
  • A-17(2) Rey van edelingen

    semi-autograph A-17(2)

    • location: Diepenbrock Archief Laren
    • pages: unknown

  • click to enlarge

    Alphons Diepenbrock and the Golden Age

    cd Composer's Voice Classics CV 121
    Radio Symfonie Orkest ♦ Netherlands Radio Choir ♦ Westbroek, Eva-Maria ♦ Roodveldt, Maja ♦ Holboorn, Sophie ♦ Hameleers, Frank ♦ Heijnsbergen, Henk van

    Tracks: 1 = RC 31; 2 = RC 33; 3 = RC 30; 4 = RC 28; 5-7 = RC 70

6 dec 1900: Uitvoering van de Rey van edelingen en de Rey van burchtsaeten door de afd. Leiden van de Maatschappij tot bevordering der Toonkunst onder leiding van Daniël de Lange met medewerking van Marie van Rosendael (sopraan), Julia Culp (alt), Jacq. van Kempen (tenor) en Joh. Oostveen (bas). Het programma bestaat overigens uit de Graner Messe van Liszt.

Een paar jaar geleden zijn door de Haarlemsche afdeeling de Rey van Amsterdamsche maegden, de Rey van clarissen en de Rey van edelingen gezongen, thans de Rey van edelingen (vierstemmig gemengd koor en orkest) en de Rey van burchtsaeten (vierstemmig gemengd koor a cappella). Evenmin als te Haarlem heeft de uitvoering dezer hóoge eischen stellende koorwerken nu te Leiden aan onze verwachting beantwoord. Evenals daar is deze fijn geweefde kunst ietwat grof behandeld. Het Leidsche koor zingt zeker intelligenter en beschaafder dan het Haarlemsche toen gedaan heeft, maar we zouden ons tot den heer Dan. de Lange willen richten met de vraag of hij voor die Rey van edelingen wel veel voelt, er wel veel sympathie voor heeft, wat toch wel noodig zou zijn om ook het koor te vervullen van gloed voor de schoonheid van dit werk. Dit was inderdaad een te koele, we zeiden haast te slappe, directie, te weinig blijk gevend van door-dringen, van in-leven. En de Rey van burchtsaeten “Waar werd oprechter trouw” a cappella – 'n gevaarlijke, door dit koor zeker gretig aanvaarde taak – zou ongetwijfeld inniger hebben geroerd, als met zuiverder nuanceering ware gezongen, zou harmonischer indruk gelaten hebben, als... een ander solo-quartet voor dit concert ware uitgenoodigd. — Voor de Rey van Diepenbrock en voor de Graner Messe had men de hulp moeten vragen van onze meest ervaren, onze beste zangeressen en zangers, en niet mogen volstaan met de min of meer geslaagde pogingen van vier zeker goed willende beginnelingen, wier brevet “van het Conservatorium te Amsterdam” niet bij machte bleek om reeds dezen last met succes te dragen.

Nieuwe Rotterdamsche Courant ([W.N.F. Sibmacher Zijnen]), 7 december 1900

pdf All reviews for RC 33 Rey van edelingen (“Wij edelingen, blij van geest”)